Bức tranh chung về phí và chi phí trên sàn thương mại điện tử
Trên thực tế, phần lớn hộ kinh doanh online hoạt động trên các sàn thương mại điện tử phải đối mặt với nhiều loại phí khác nhau. Ngoài mức phí cố định theo ngành hàng và phí thanh toán, họ còn phải chi trả phí dịch vụ gia tăng, phí tham gia các chương trình khuyến mại, phí sử dụng kho vận và đặc biệt là chi phí quảng cáo nội sàn. Nhiều chủ gian hàng phản ánh rằng nếu không chạy quảng cáo, sản phẩm gần như không có khả năng tiếp cận khách hàng mới; nhưng nếu tăng ngân sách quảng cáo, lợi nhuận trên mỗi đơn hàng lại bị bào mòn.
Trong bối cảnh các sàn thương mại điện tử cạnh tranh gay gắt, chính sách khuyến mãi cho người mua vẫn được duy trì, song một phần chi phí lại được dịch chuyển về phía người bán thông qua cấu trúc phí phức tạp hơn và tỷ lệ chiết khấu ngày càng cao ở một số ngành hàng. Đối với hộ kinh doanh nhỏ, doanh thu mỗi ngày không quá lớn, nên chỉ một thay đổi nhỏ về tỷ lệ phí cũng có thể làm thay đổi đáng kể lợi nhuận cuối cùng.
Tác động của quy định khấu trừ và nộp thay thuế
Bên cạnh phí sàn, các quy định mới về quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh online trên nền tảng thương mại điện tử cũng là yếu tố được người bán quan tâm. Theo quy định có hiệu lực từ ngày 1.7.2025, các sàn thương mại điện tử có trách nhiệm khấu trừ và nộp thay thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân đối với hộ, cá nhân kinh doanh trên nền tảng của mình. Đây là bước điều chỉnh nhằm tăng tính minh bạch và hạn chế thất thu ngân sách nhà nước, nhưng đồng thời cũng khiến hộ kinh doanh phải tính toán lại dòng tiền và kế hoạch kinh doanh.
Trước đây, nhiều cá nhân bán hàng online chưa quen với việc kê khai và nộp thuế đầy đủ, nhất là khi doanh thu phân tán trên nhiều kênh khác nhau. Khi sàn thương mại điện tử khấu trừ và nộp thay, khoản thuế này được trừ trực tiếp vào doanh thu, khiến một số hộ kinh doanh cảm nhận rất rõ mức giảm của thu nhập ròng. Kết hợp với phí sàn thương mại điện tử và chi phí quảng cáo, phần lợi nhuận còn lại sau khi trừ toàn bộ chi phí trở nên mỏng hơn nhiều so với kỳ vọng ban đầu.
Góc nhìn từ hộ kinh doanh online
Nhiều hộ kinh doanh cho biết, vài năm trước, khi thương mại điện tử bùng nổ, chỉ cần có sản phẩm phù hợp, chăm chỉ cập nhật gian hàng và tham gia một số chương trình khuyến mại cơ bản là đã có thể duy trì doanh thu ổn định. Hiện nay, để giữ được thứ hạng hiển thị và lượng đơn hàng, họ buộc phải đầu tư nhiều hơn cho hình ảnh, nội dung, chăm sóc khách hàng và đặc biệt là ngân sách quảng cáo. Trong khi đó, giá nguyên vật liệu, chi phí vận chuyển đầu vào và chi phí lao động cũng tăng lên.
Trong bối cảnh đó, việc phí sàn thương mại điện tử và các mức khấu trừ gia tăng khiến nhiều hộ kinh doanh cảm thấy “đuối sức”. Không ít người phải cân nhắc lại danh mục sản phẩm, loại bỏ những mặt hàng có biên lợi nhuận thấp hoặc khó kiểm soát chi phí; số khác cố gắng đa dạng hóa kênh bán hàng, không phụ thuộc hoàn toàn vào một nền tảng duy nhất. Tuy vậy, với những hộ kinh doanh nhỏ chưa có thương hiệu mạnh, khả năng tự xây dựng kênh riêng ngoài sàn không hề đơn giản.
Lý do phía sau việc sàn thương mại điện tử điều chỉnh phí
Ở chiều ngược lại, các sàn thương mại điện tử thường lý giải việc điều chỉnh phí là nhằm bù đắp chi phí vận hành ngày càng lớn. Hạ tầng công nghệ, hệ thống kho bãi, mạng lưới vận chuyển, chăm sóc khách hàng và đầu tư cho bảo mật đều đòi hỏi nguồn lực tài chính đáng kể. Bên cạnh đó, để thu hút người mua, nhiều sàn phải duy trì các chương trình miễn phí vận chuyển, giảm giá sâu hoặc hoàn tiền, trong đó một phần kinh phí có thể được chia sẻ từ phí sàn thương mại điện tử mà người bán đóng góp.
Ngoài ra, khi các quy định pháp luật mới yêu cầu sàn phải tăng cường trách nhiệm trong quản lý dữ liệu giao dịch, khấu trừ và nộp thay thuế, chi phí tuân thủ cũng tăng lên. Việc nâng cấp hệ thống để đáp ứng yêu cầu quản lý, phân loại giao dịch, tính toán thuế và kết nối với cơ quan thuế là những khoản đầu tư không nhỏ. Từ góc nhìn này, việc điều chỉnh chính sách phí được xem là cách để sàn cân đối lại bài toán tài chính. Tuy nhiên, hệ quả là phần sức ép tài chính đó lại chuyển một phần sang hộ kinh doanh online.
Bài toán lợi nhuận ngày càng khó của hộ kinh doanh nhỏ
Nếu nhìn vào cấu trúc của một đơn hàng điển hình trên sàn thương mại điện tử, có thể thấy nhiều lớp chi phí chồng lên nhau. Giá bán sản phẩm phải cạnh tranh với hàng trăm đối thủ cùng ngành hàng; chi phí sản xuất hoặc nhập hàng phụ thuộc vào thị trường đầu vào; phí sàn thương mại điện tử và phí thanh toán được trừ trực tiếp theo tỷ lệ phần trăm; chi phí quảng cáo nội sàn được tính theo số lượt hiển thị, số lần nhấp hoặc doanh thu; chi phí đóng gói và vận chuyển có thể do người bán hoặc một phần do người bán gánh.
Sau khi cộng tất cả các khoản chi phí, nhiều hộ kinh doanh nhận ra lợi nhuận thực tế trên mỗi đơn hàng thấp hơn nhiều so với con số họ từng dự tính. Điều này khiến họ phải tính toán lại chiến lược giá, chiến lược khuyến mãi và mức độ phụ thuộc vào sàn. Một số hộ chọn cách tập trung vào các sản phẩm có thương hiệu riêng, biên lợi nhuận cao hơn và ít phải cạnh tranh trực tiếp về giá; số khác ưu tiên xây dựng tệp khách hàng trung thành để giảm phụ thuộc vào quảng cáo trả phí.
Xu hướng điều chỉnh chiến lược kinh doanh của hộ kinh doanh online
Trước áp lực chi phí tăng, nhiều hộ kinh doanh đang chuyển dần sang mô hình đa kênh. Thay vì chỉ bán trên một sàn thương mại điện tử, họ mở rộng sang các nền tảng khác, kết hợp với mạng xã hội, website riêng hoặc kênh bán lẻ truyền thống. Việc đa dạng hóa kênh bán hàng giúp phân tán rủi ro, không để toàn bộ doanh thu phụ thuộc vào chính sách phí của một nền tảng duy nhất.
Bên cạnh đó, một số hộ kinh doanh bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến việc quản trị tài chính, tính đúng, tính đủ chi phí và chủ động dự phòng cho những thay đổi chính sách. Trước kia, không ít người chỉ quan tâm đến doanh thu “đầu vào”, ít để ý đến dòng tiền ròng sau khi trừ toàn bộ chi phí. Khi phí sàn thương mại điện tử và các khoản chi khác tăng lên, những hộ không theo dõi sát sao rất dễ rơi vào tình trạng doanh thu cao nhưng lợi nhuận thực sự lại thấp, thậm chí âm ở một số giai đoạn cao điểm khuyến mãi.
Góc nhìn dài hạn đối với phát triển thương mại điện tử bền vững
Về lâu dài, một hệ sinh thái thương mại điện tử bền vững cần bảo đảm lợi ích hài hòa giữa ba bên: người mua, người bán và nền tảng. Các chính sách phí nếu được xây dựng minh bạch, có lộ trình rõ ràng và được thông tin đầy đủ sẽ giúp hộ kinh doanh online chủ động hơn trong việc lập kế hoạch và điều chỉnh mô hình kinh doanh. Ngược lại, những thay đổi đột ngột, thiếu giải thích hoặc thiếu công cụ hỗ trợ phân tích hiệu quả có thể khiến người bán mất niềm tin và rời bỏ nền tảng.
Ở chiều quản lý nhà nước, việc tăng cường quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh trên sàn thương mại điện tử là xu thế tất yếu, nhằm bảo đảm công bằng giữa các loại hình kinh doanh và hạn chế thất thu ngân sách. Tuy nhiên, chính sách cũng cần đi kèm với hoạt động hướng dẫn, hỗ trợ hộ kinh doanh online hiểu rõ nghĩa vụ và quyền lợi của mình, tránh tình trạng bị động khi các quy định mới được triển khai thông qua cơ chế khấu trừ và nộp thay.
Kết luận
Việc tăng phí sàn thương mại điện tử trong bối cảnh chi phí vận hành và yêu cầu tuân thủ pháp lý ngày càng cao là điều khó tránh khỏi, nhưng cũng đặt hộ kinh doanh online trước nhiều thách thức. Biên lợi nhuận mỏng, cạnh tranh gay gắt và áp lực phải liên tục đầu tư cho quảng cáo khiến không ít hộ kinh doanh cảm thấy “ngán ngẩm” và phải cân nhắc lại con đường phát triển trên sàn.
Để duy trì hoạt động kinh doanh ổn định, hộ kinh doanh online cần tiếp cận vấn đề một cách chủ động hơn, từ việc hiểu rõ cấu trúc phí và chính sách thuế, đến việc xây dựng mô hình đa kênh, tăng giá trị sản phẩm và chú trọng quản trị tài chính. Về phía các sàn thương mại điện tử và cơ quan quản lý, một môi trường minh bạch, có cơ chế đối thoại và hỗ trợ phù hợp sẽ là yếu tố quan trọng giúp cân bằng lợi ích, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững của thương mại điện tử trong giai đoạn tới.
Mọi thông tin chi tiết, xin vui lòng liên hệ:
📌Ngành Thương mại điện tử - Trường ĐH Thuỷ Lợi
📌Địa chỉ: 175 Tây Sơn, Trung Liệt, Hà Nội
📌Website: https://fem.tlu.edu.vn/nganh-thuong-mai-dien-tu
📌Facebook: https://www.facebook.com/thuongmaidientu.tlu
📌Tiktok: https://www.tiktok.com/@nganh_tmdt.tlu
